Trong bài viết Ngợi ca nỗi quan hoài, Éloge du pessimisme, trên số báo Le Magazine Littéraire, Avril 2005, Olivier Postel-Vinay đọc hai cuốn của Steiner, Dix raisons (possibles) à la tristesse de pensée [Mười lý do (có thể) đưa đến nỗi buồn tư duy], Một ý nghĩa nào đó về Âu Châu, Une certaine idée de l'Europe, có nhắc đến một câu của Steiner, nói với tờ Le Magazine Littéraire, vào năm 2004: Văn hóa của chúng ta sao mà buồn quá. Nó tầm phào, [superficielle: phiến diện], nó giả đò, [faux-semblant]. Steiner buồn bã than. Ông truy nguyên nỗi buồn tầm phào, giả đò của đương thời có nguồn gốc từ nỗi buồn ngàn xưa, thổi về từ một vùng đất u tối, và là nền tảng của tri thức nhân loại. và ông đặt câu hỏi: Ở đâu ra cái nỗi buồn nền tảng của tư tưởng nhân loại, d'où vient la tristesse foncière de la pensée humaine?
Trong cuốn Một ý nghĩ nào đó về Âu Châu, Steiner cho rằng, cái gọi là Suy Nghĩ Lớn, thật ra là sản phẩm của Âu Châu! [La "grande pensée" est une invention de l'Europe]. Nó là di sản kép của Athens và Jérusalem. Ánh sáng đâu có đến từ đâu đâu, mà là từ nguồn kép đó. Bởi vậy cơn hăm dọa về một cái chết của Âu Châu, cưu mang trong nó một nỗi buồn nguyên thủy.
Zweig được vinh danh là nhà văn Âu Châu, và cái chết của ông gây chấn động giang hồ, là còn theo cái ý nghĩa ghê rợn, khủng khiếp như thế đó!
Đặng Tiến đọc, và cảm nhận ra nỗi buồn hiu hắt trong văn phong của Võ Phiến. Cả một cuốn sách viết về Võ Phiến của nhà đại phê bình không thể có một nhận xét tương tự như vậy, về Võ Phiến, ấy là vì nhà phê bình chỉ mải khoe thứ văn hóa tào lao tầm phào giả đò mà ông đi chôm của người. Cái đọc của NHQ không có chiều sâu, không có cái gì của riêng ông, cái mà ông gọi là "chủ kiến" của nhà phê bình. Bởi vậy, Người viết hơn cả 10 cuốn sách, mà có ai thèm nhắc tới đâu!
Ngồi lâu bên bờ sông là thể nào cũng có ngày nhìn thấy xác bạn quí bạn hiền... Sở dĩ Gấu chưa bao giờ nhắc lại chuyện cũ, ấy là vì còn mải lo trình bầy Suy Nghĩ Lớn về Cái Đại Ác Bắc Kít. Bây giờ rảnh rồi, Gấu sẽ dùng quãng đời bonus để... dọn Kít.
Cũng là một việc làm công ích vậy!
Sao không hiền trong khi chờ đi hử ông Gấu?
Làm công ích mà không 'hiền' ư?
*
Điều tra
Blog văn học có giá trị gì không?
Một khi ký giả, nhà văn, nhà tài tử khoác bộ áo bloguer, là để khám phá ra cái mặt sau của sàn diễn của cuộc sống văn học, để làm tái sinh những cuộc tranh luận, và tìm tòi sáng tạo.
Đây là cuộc điều tra của Alexis Brocas, với hình minh họa của Nini La Canaille, cho tờ Văn Học Le Magazine Littéraire, đăng trên số báo Avril 2008, đặc biệt về Những người Do thái và văn chương.
Mặt trái của sàn diễn?
Độc giả biết chuyện ông Hàn Francois Nourissier chưa từng đọc Những kẻ thiện tâm vậy mà bỏ phiếu OK Goncourt 2006 là nhờ blog văn học của Gilles Cohen-Solal, đồng chủ biên của nhà xb Heloise d’Ormesson. Ai ban cho Philippe Sollers cái nón “nhà văn ẩm mốc” ? Nhà phê bình Juan Asenso, dưới cái nick Stalker, làm một cuộc mổ xẻ, autopsie, cái xác đang thối rữa, bốc mùi, là cõi văn Tây. Cái thứ văn hóa đang được phát triển ở trên blog là thứ biểu hiện trực tiếp, thường là vượt rào cản, áo thụng vái nhau, ứng xử sao cho có văn hóa ngoài blog. Trên blog, tha hồ mà nói tục, tha hồ mà sỉ nhục lẫn nhau… chủ nhà xb độc lập Léo Scheer giải thích.
Thực ra, văn hóa blog và cái không khí của nó, làm chúng ta nhớ đến những cuộc tranh luận nẩy lửa, rất ư cần thiết của văn chương, và nó ngày càng nở rộ.
Nếu không nhờ blog “quê choa”, của NQL, làm sao chúng ta biết đến giai thoại tuyệt vời về mớ lông chim tặng anh, trước khi đi lấy chồng, của người yêu của nhà văn VC, TNV?  Hay những giai thoại về một anh chàng heo nọc chuyên nghề phục vụ phụ nữ chồng đi Nam chiến đấu, và vợ liệt sĩ?
Hiện tượng blog ở trong nước quả là quá cần thiết cho độc giả, ở trong lẫn ngoài nước, theo Gấu.
*
“Một cây diêm đủ làm sáng căn lều của tôi.” Éric Chevillard, chủ nhân một blog văn học, trả lời, khi nhận định về một cái còm của độc giả.
“Ai yêu tôi, thì theo tôi”, ông tuyên bố.
Tin Văn mỗi ngày có chừng 100-150 khách viếng thăm, khách nào cũng vô thăm gần như mỗi ngày hai lần. Như vậy, con số visitors mỗi ngày là từ 200-300, theo như server cho biết. Vị trí 3 nước đứng đầu trong Top Ten Countries, là Mỹ, Canada, Việt. Có khi Việt Nam đứng đầu. Có vẻ như VC không còn tạo tường lửa đối với Tin Văn!
Thế mới thích chứ!
Tks all of U, [VC included]. NQT
*
Những cụm từ mà độc giả, hay sử dụng, khi search, qua server cho biết, có cụm này:
Phố vẫn hoang vu từ lúc em đi.
Đây là một entry của Blog của Gấu, sau đưa qua Tin Văn, viết về CM, và chân lý trứ danh:
Cái hồn của văn chương Miền Nam nằm đâu đó, rải rác, trong những bản nhạc sến.
Tuyệt ơi là tuyệt!
[Note: Khúc này viết, nhân đọc entry mới trên blog NL]
*
Đọc sách thực sự là đọc cho mình. Kể cả đối với nhà phê bình, trừ phê bình gia dởm, đọc là để loè thiên hạ. Độc giả bình thường, lúc đầu choáng, sau, chán!
*
Cái vụ lần thứ ba Gấu tính về, đã sửa soạn xong xuôi, thông báo một số nơi chốn, địa chỉ quen thuộc, bỗng thấy ơn ớn, bèn mail cho một anh bạn, một con người bí ẩn chẳng khác chi Người Không Mặt PXA, như sau này Gấu nghe phong thanh. Anh bèn mail, từ một cái địa chỉ lạ hoắc, này, đừng có dại mà về, thời tiết Hà Nội không còn đẹp như hai lần anh về đâu!
Gấu bèn mail tiếp, nhưng về Sài Gòn thì có được không, thời tiết Sài Gòn có đẹp không…
Những sự kiện trên là hoàn toàn có thật, bạn đọc Tin Văn có thể coi chúng là những “sự kiện lịch sử”, đừng nghĩ Gấu này phịa ra để đánh bóng Gấu!
Và, đúng như người ta nói, nhiều khi sự thật còn “giả tưởng hơn cả giả tưởng”, theo nghĩa, bạn đọc, và không thể nào tin là thực!
Cái đoạn tiếp theo của chuyến đi bất thành này, mới ly kỳ rùng rợn.
Gấu viết đến đây, bèn ngưng, chờ động tịnh từ phía người xưa. Coi anh, và “người đó” có cho phép viết ra hay là không, và viết ra có ảnh hưởng đến "sự nghiệp chính trị" của những người liên quan hay là không…
Nếu nhận được cái mail cảnh cáo, NO, thì xin lỗi bạn đọc, Gấu đành stop!
*

Cái vụ tại làm sao Gấu không nhớ đã từng viết về ông tiên chỉ Võ Phiến, hoàn toàn là lỗi của ông bạn quí của Gấu, khi đó, là tổng thư ký tờ Văn, đã lôi một bài viết từ trong ‘thùng rác lịch sử’, đăng trên Văn, và chẳng thèm hỏi ý kiến của Gấu, ấy là vì ông biết, kiếm nó cũng không thể nào thấy, và giả như biết nó ở đâu, thì cũng đành chịu không dám mò ra khu Chợ Cũ, đại lộ Hàm Nghi, hay chân cầu Calmette.
Bài viết về Võ Phiến, là từ phụ trang văn học cuối tuần của nhật báo Tiền Tuyến, và lúc đó, Gấu phụ trách, có thể, do cần bài trám vô một khoảng còn trống, nên đã viết về truyện ngắn Võ Phiến.
Gấu tin là bài viết phải có một cái gì đó nên ông bạn quí mới lôi ra lau lau chùi chùi cho bớt bụi thời gian rồi đăng trên Văn. Bởi vì, trong những gì của Võ Phiến, nào tùy bút, nào thơ, nào tin văn học dưới tên Tràng Thiên.... Gấu chỉ đọc được có truyện ngắn của ông, và, chúng thật là tuyệt vời, nhất là, nếu bạn đọc nó vào cái thuở mới lớn, thân thể của bạn lúc nào cũng rậm rật, chỉ muốn, chỉ thèm “làm bậy”, đúng như trường hợp ông nhà văn Nobel Golding vừa mới cho biết, vào lúc 18 tuổi, ông đã tính hiếp dâm một cô bé 15 tuổi.
Nhân tiện, nhắc chuyện lần tờ Văn Học của Nguyễn Mộng Giác ra số đặc biệt về Võ Phiến, và anh order Gấu viết một bài, khi sắp sửa từ giã Cali về lại Canada, trong chuyến viếng thăm Tiểu Sài Gòn của hai vợ chồng Gấu, vào năm 1998, tá túc nhà anh, khi cuốn sách Lần Cuối Sài Gòn vừa ra lò.
Sau này, Gấu có nhận được vài cái mail của vài độc giả, hầu hết đều có viết văn, có nổi tiếng, và đều quá thích bài viết, thí dụ như một mẩu sau đây (1)
Trong số đó, còn một cái mail, cho biết, bài của Gấu "trùm" cả số báo, đúng ra là phải để ngay ở  những trang đầu, thật trang trọng, chứ tại sao lại để ở mục Tạp Ghi.
Sai, theo Gấu. Để ở mục Tạp Ghi là đúng, và đây là sự tôn trọng của NMG đối với tất cả những bạn văn cộng tác với Văn Học. Hơn hẳn Sến Cô Nương, khi chê bài của NVL, cộng tác viên, không đủ tiêu chuẩn.
(1) Thư độc giả [nhân đọc bài viết về Võ Phiến, trên báo Văn Học,1998].
......
Trước khi đọc NQT, vẫn có những bài phê bình sắc sảo tài hoa. Nhưng vẫn theo thể thức chết: Đặt vấn đề và giải quyết vấn đề (một cách áp đặt). Phê bình (thật) đòi hỏi cung cấp một cách giải quyết vấn đề, nghĩa là phải có thông tin. Theo V: hình như giờ chỉ có một NQT thực sự nắm được thời sự văn nghệ thế giới. N thì đặc biệt yếu kém khoản đó do ngoại ngữ kém. (Không biết tiếng Anh). Do vậy cảm giác như chú Trụ rất trẻ. Như chỉ hơn VN mấy tuổi.
Một tác phẩm hay là một tác phẩm gợi được một cảm giác 'đẹp' cho người đọc. Người ta có thể quên tất cả câu chuyện, nhưng nhớ một cảm giác. Và cái đó sẽ đưa người ta tìm về với tác phẩm trong những tâm trạng nhất định, không phải một lần.
Thế một tác phẩm lớn? Không phải là một tác phẩm mà trong nó lịch sử được mô phỏng theo một tỷ lệ nào đó, dù đậm đặc. Nó phải soi sáng được tinh thần lịch sử, không phải của một giai đoạn, không dừng ở những biến cố, mà là, phải là những chuyển dịch sẽ sàng nhất của hồn người (phi thời gian và không gian, đôi khi)
Lấy lịch sử soi vào một tác phẩm là một thao tác cần thiết. Nhưng lấy một tác phẩm soi vào lịch sử mới quan trọng. Nhưng như thế là đòi hỏi rất nhiều ở người viết tác phẩm và người viết về tác phẩm.
Một lần nào đó chú đã nói rằng văn phải được chở bằng thơ. N cũng nghĩ thế. Những tác phẩm lý sự sắc sảo và quá bám vào hiện thực đang diễn ra thường hấp dẫn người đọc kinh khủng vào lúc đó, nhưng khi hiện thực đã là 'khác' và khi sự tò mò của người đọc về những ám chỉ, hoặc cao qúy hơn: nhu cầu phát huy trí thông minh cùng tác giả của họ được thỏa mãn thì tác phẩm sẽ bị để lên giá.
Cấu trúc bài viết vừa rồi của chú dù chia phần rõ vẫn rất lạ. Lúc đầu N tưởng bị lẫn đoạn. Đó là cấu trúc của thơ. Trong đó có những suy diễn rất thích.
N rất thú vị vì chú thích truyện ngắn của Võ Phiến. Nhìn thì thấy ngay tùy tạp của họ Võ không giống ai. Nhưng 'khác', trong một dòng chảy chung, thì đúng là truyện ngắn. Hồi đầu đọc N nể quá.
Chú chỉ ra tính chất văn chương miền Nam và miền Bắc hay quá.
V bảo chú Trụ dịch và viết thật lạ lùng, tràn đầy tình, ngay cả trong một thể loại đầy tính cãi cọ. Có lẽ văn chương phải thế, phải giống như một lời đi tìm tri kỷ, phải dạy người ta một diều gì đó nhưng không dạy đời.
Hàng tháng N đều đọc chú cho thằng cu nghe. Cả tưởng niệm O. Paz làm V buồn cười. Hôm qua đọc được một nửa thì cháu ông trẻ ngủ. Như vẫn thường khi nghe đọc thơ.
Kính.
10.10.98
Còn cái mail này, Gấu mạn phép vờ người gửi, lần Gấu gửi bài cho một "diễn đàn nào đó"!

Anh NQT kinh,
Toi da doc lai, ky hon, ban dich anh gui. Rat thich. Thich noi dung bai viet va cung thich cach dich rat bay buom cua anh. Doc ban dich, co cam tuong nhu doc van sang tac.
Ban dich ay chac chan se gop phan lam cho [...] phong phu hon. Va cung sau sac hon.
Khi nao dich xong cac title sach tu tieng Tay Ban Nha xong, xin anh gui cho som de toi bat dau lay-out.
Xin cam on anh va kinh chuc anh va gia dinh an manh.
*
V bảo chú Trụ dịch và viết thật lạ lùng, tràn đầy tình, ngay cả trong một thể loại đầy tính cãi cọ.
Tuyệt!
Khen như thế thì Gấu này sướng mê tơi.
Mong độc giả Tin Văn đọc mục "Dọn Kít" trong tinh thần của câu trên, của một độc giả Tin Văn.
*
To both of U, and family: Tks. Take care.
NQT [and Thảo Trần].

New film at Cannes

Francis Ford Coppola's “Tetro”

May 14th 2009
From The Economist print edition

The director of “The Godfather” is back at the helm

FRANCIS FORD COPPOLA, who turned 70 last month, says that “Tetro” is the kind of film he set out to make as a young man, before fame and fortune sidetracked him. Showing at this year’s Cannes film festival, which opened on May 13th, “Tetro” is Mr Coppola’s second feature after ten years of silence and only the fourth he has made from a story of his own devising. One of these, “Dementia 13”, his youthful axe-murder opus, is referred to in “Tetro” when his protagonist arrives at a prize ceremony carrying an axe.

Tetro (Vincent Gallo), whose real name is Angelo, is not fond of fame. His father, Carlo Tetrocini (Klaus Maria Brandauer), is a monster from whom Tetro has fled to Buenos Aires on a “writing sabbatical”. Here for the past ten years he has been working in a theatre unable to finish his magnum opus.

Tetro keeps his past a secret even from Miranda (Maribel Verdú), the woman he loves, until the unwelcome arrival of his younger brother Bennie, played by 18-year-old Alden Ehrenreich, whose fresh-faced innocence masks a streak of stubbornness. Determined to save his adored older brother, Bennie brings the past with him, although as Tetro’s new name indicates, it never really went away.

TetroEvery family has a secret

Filmed in black and white with few camera movements, “Tetro” reminds the audience of what Mr Coppola can do with actors when he isn’t distracted by technique. Apart from Carmen Maura, playing a powerful critic who has turned her back on Tetro, her former protégé, the supporting players are young actors he cast locally in Argentina. They bring lightness and humour to a dark story of family secrets and rivalries that the director has mined from the imposing mythology of the Coppola family.

One plotline evokes the story of the living doll who is torn to pieces by the wizard Coppelius in “The Tales of Hoffmann”. When Bennie begins to understand why his brother took him to see Michael Powell’s film of “Hoffmann” as a boy, he imagines scenes from Tetro’s story as colour ballet sequences filmed in Mr Powell’s style. Like Tetro’s past, Mr Coppola’s brilliance as a visual stylist can’t stay hidden for long. Here it is in the service of a story told by a master, with no concessions—the film of a free man starting again.

Imre Kertész: «Auschwitz a été mon école»

A 79 ans, le prix Nobel 2002, qui souffre de la maladie de Parkinson, parle du trauma universel des camps. Entretien exclusif avec Imre Kertész, un sage de notre temps

A 79 ans, Imre Kertész n'a rien perdu de son regard pétillant, ni de son humour Mitteleuropa. L'écrivain hongrois, lauréat du prix Nobel de littérature 2002, reçoit comme toujours dans les salons de l'hôtel Kempinski, sur le Ku'damm, les Champs-Elysées de Berlin. A deux pas de son domicile. Atteint de la maladie de Parkinson, il voyage de moins en moins.

©David Balicki

Né à Budapest le 9 novembre 1929, Imre Kertész est déporté à Auschwitz en 1944, à l'âge de 15 ans, puis transféré à Buchenwald. Après la guerre, il revient en Hongrie et devient journaliste. Dans les années 1950, il se consacre à la traduction et à l'écriture. Son plus grand livre, "Etre sans destin", a connu un succès mondial.

De tous les auteurs qui ont consacré leur oeuvre à l'Holocauste, l'écrivain hongrois est certainement le plus paradoxal. Rescapé du camp d'extermination d'Auschwitz-Birkenau, ce fils d'une famille juive modeste de Budapest est l'auteur d'une oeuvre prolifique («Etre sans destin», «Kaddish pour l'enfant qui ne naîtra pas», «le Refus», «Liquidation», etc.), où se chevauchent deux univers concentrationnaires. Contrairement à d'autres artistes, Imre Kertész n'a jamais cherché à fuir la Hongrie communiste, jugeant même qu'elle l'avait d'une certaine façon «sauvé» du traumatisme de l'Holocauste.

En 2002, treize ans après la chute du Mur, il décide de s'installer à Berlin, «cette ville qui ne cache pas son passé». Il aime d'ailleurs la langue allemande (il a traduit Nietzsche, Hofmannsthal, Freud, Roth, Wittgenstein). Si Imre Kertész n'a pas publié à proprement parler de témoignage sur Auschwitz, il a recréé un univers où le romanesque et l'autobiographie se mêlent aux questions universelles de la survie et de l'exil, mais aussi de l'humain, du religieux et de l'éthique. Il n'est pas seulement un romancier, c'est aussi un théoricien de l'Holocauste et du totalitarisme en général. A travers ses essais, considérations et discours se dessine la biographie intellectuelle d'un très grand écrivain européen.

Odile Benyahia-Kouider

Le Nouvel Observateur. - Selon vous, Auschwitz oblige à penser la «négativité» de l'humain. Que voulez-vous dire par là?

Imre Kertész. - L'Holocauste est différent des autres génocides. Parce qu'il a eu lieu au sein de la civilisation chrétienne. Ce qui est arrivé a ruiné de manière spectaculaire toutes les valeurs qui avaient cours jusqu'alors. C'est rare d'assister à un traumatisme humain universel de cette nature.

N. O. - Le titre de votre ouvrage, «l'Holocauste comme culture», n'est-il pas provocateur?

I. Kertész. - En 1992, j'ai reçu une invitation de l'université de Vienne pour un colloque sur Jean Améry [opposant au régime nazi et rescapé d'Auschwitz qui s'est suicidé en 1978]. Je n'avais jamais entendu son nom. Je me suis donc em pressé de lire plusieurs livres, que j'ai trouvés fantastiques. J'ai pris le risque de dire qu'Auschwitz et l'Holocauste faisaient totalement partie de notre culture, au même titre que notre langue, notre musique, notre littérature. A ma grande surprise, cet essai n'a pas été mal interprété, ni mal accepté.

N. O. - Vous expliquez avoir mieux supporté le traumatisme des camps de concentration que des écrivains comme Romain Gary, Jean Améry ou Primo Levi parce que vous avez ensuite vécu sous le communisme. N'est-ce pas paradoxal?

I. Kertész. - Enfant, je n'avais connu qu'un régime totalitaire. Du coup, quand je suis revenu en Hongrie, ce n'était pas si difficile pour moi de comprendre ce qui était en train de se tramer. Les indices étaient les mêmes. J'ai vu comment on transformait l'humain en rouage d'une machinerie. J'ai vécu l'insurrection de Budapest en 1956. Dans ces situations, personne ne veut réfléchir, on veut juste vivre. Tout était mensonge, le monde entier était mensonge. Mais la plupart ont gardé la raison dans cette absurdité. Moi, j'avais le sentiment que mon identité était déformée, que j'avais perdu ma normalité. Mais je n'arrivais pas à en trouver l'explication. Je me demandais si mon «anormalité» était devenue la normalité. Ou si j'étais devenu un autre.

=> Lire la suite...

Propos recueillis par Odile Benyahia-Kouider

«L'Holocauste comme culture», par Imre Kertész, traduit du hongrois par Natalia Zaremba-Huzsvai et Charles Zaremba, préface de Péter Nádas, Actes Sud, 282 p., 22 euros.